TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası

Sürekli Bilimsel ve Teknik Komisyonlarından

1 Nolu Yasa Tüzük ve Yönetmelik Komisyonu Başkanlığına,

 

TMMOB HKMO İstanbul Şubesi Genel Kurulunda; Genel Merkez Genel Kuruluna taşınacak mesleki konulardaki önerilerin görüşmeleri sırasında, Komisyonunuzda değerlendirilmesi ve Genel Kurula hazırlık yapılması için, Kartografya Komisyonu tarafından ekte sunulan önergeler ve  bilgilendirme dokümanlarını da içeren bir dosyanın hazırlanması kararı alınmıştır.

 

Bu amaçla aşağıda listesi bulunan dokümanlar tarafınıza ulaştırılmıştır. Çalışmalarınıza yardımcı olmak ve eksik kalan konuları tamamlamak üzere Komisyon Sekreterliğimizin her an paylaşıma hazır olduğunu ifade etmek isterim.

 

Saygılarımla.

 

 

 

Prof. Dr. Doğan UÇAR

HKMO-SBTK Kartografya Komisyonu Başkanı

 

 

 

EKLER:

·        Önerge 1: Komisyon İsim Değişikliği

·        Önerge 2: Ulusal Kartografya ve Mekansal Bilişim Birliği kurulması

·        Kartografya ve Mekansal Bilişim konusunun açıklanmaya çalışıldığı detaylı bilgi

·        Kartografya Komisyonu Raporu

·        Kartografya Komisyonu Toplantı Tutanağı

·        Uluğtekin, N.; Bildirici, Ö.: Coğrafi Bilgi Sistemi ve Harita. 6. Harita Kurultayı, s:85-95, 1997, Ankara. (Sunulmuş bildiri).

·        Uluğtekin, N.; İpbüker, C.: Kartografya ve Coğrafi Bilgi Sistemi. Coğrafi Bilgi Sistemleri Sempozyumu-CBS 96, s:131-141, 1996, İstanbul. (Sunulmuş bildiri).

·        Güzel, G.; Gökgöz, T.: Sayısal Kartografyanın Coğrafi Bilgi Sistemlerindeki Yeri ve Önemi. Mülkiyet:TKGM Müfettişleri Derneği Yayını, Sayı:17, s:22-23,1995.

·        Ayrıca İnternet (http://karto.ins.itu.edu.tr/) sayfasından geçmiş toplantı tutanakları ve Kartografya Komisyon amaçlarına ulaşılabilir.

ÖNERGE 1

Gerekçe: Kartografya Bilimi öğretisi akademik anlamda ülkemizde Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Bölümleri programlarında verilmektedir. Uluslararası alanda ise çoğunlukla Coğrafya öğretimi kapsamında ele alındığı gözlemlenmektedir. Bu nedenle de  Ülkemizde Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği mesleğinin yelpazesi daha çok Avrupa’da olduğu gibi klasik ölçme/harita mühendisliğinden (Surveying Engineering) daha geniş tutulmaktadır.  Dünyada da mesleğimizin yeni karşılığı olan Geomatik veya Jeomatik Mühendisliği içinde genellikle “Kartografya ve Jeoinformasyon”, “Kartografya ve Jeoinformatik”, “Coğrafi Bilgi Bilimleri”, “Mekansal Bilişim”, “Kartografya ve Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS)”, “Sayısal Haritacılık ve CBS”, “Coğrafi Bilgi İşleme” ve “CBS” gibi modern başlıklar altında yapılanmıştır[1].  Ancak mesleğimiz, ciddi anlamda üzülerek saptamak gerekir ki, ülkemizde sivil kartografik uğraşlarda almış olması  gereken yeri alamamış durumdadır.

Kartografya’nın çalışma alanı her türlü harita ve harita benzeri gösterimler veya başka bir deyişle büyük, orta ve küçük ölçekli topografik ve tematik haritalardır. Meslek uğraş alanları içinde “tematik haritalar” konusu şimdiye kadar dışlanmıştır. Ancak günümüzde Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) konusunun yaygınlaşması bizleri şimdiye kadar hiç ilgilendirmediği ölçüde doğal olarak bu konuların içine sokmuştur. Artık yalnızca topografik ve tematik harita üretmek de yeterli olmayacaktır.  Çağımızın gereklerine bağlı olarak topografik ve tematik coğrafi bilgi sistemleri (turistik CBS, demografik CBS, jeolojik CBS, bitki örtüsü CBS, vb.) de mesleğimizin önemli bir uğraş dalı olmuştur ve olmalıdır.  Almanya’da seksenli yıllardan beri üzerinde çalışılan ATKIS (Resmi Topografik-Kartografik Bilgi Sistemi) buna en iyi örnektir.  Buna benzer olarak Fransa’da da “BDTopo” ve “BDCarto” adlarında bütünleşik mekansal veri tabanları oluşturulmuştur. Harita mühendisi olmayan bir çok kişi, CBS yazılımlarını kullanarak niteliği tartışılacak haritalar üretmektedir.  Bunun başlıca nedeni, farklı mesleklerden kartografya konusunda eğitim almamış CBS kullanıcılarının varoluşu ve ayrıca bizim meslektaşlarımızın da kartografya’ya gereken önemi vermeyip yalnızca CBS ile ilgilenmeleridir.  Böylece, CBS yazılımı kullanan herkes kendisini aynı zamanda kartograf olarak görebilmektedir.  Bu konuya yeterince sahip çıkılamayışı bizleri, CBS ürünleri veren diğer disiplinlerin gerisinde kalmaya itmektedir.  Yeni konulara açık olan disiplinler, bu alanlarda kendilerini geliştirmeye kendi meslektaşlarımızdan daha sıcak bakmaktadırlar. Kartografya ve CBS’nin entegre olarak ele alınması meslektaşlarımızın farklılık yaratması için önemli bir husustur.  Önümüzdeki günler, bu gelişmeler içinde tavrımız ve yerimizin daha etkin olarak belirlenmesi, bu hedefe yönelik her fırsat ve olanağın kullanılması gereken dönem olmalıdır. Günümüz coğrafi bilginin  çok amaçlı kullanımı ve paylaşımını gerekli kılmaktadır. Bu aşamada harita ile aktarılan bilgiler çok önemli rol oynamaktadır. Coğrafi bilginin oluşmasında hem “öncelikli olarak geometrik karakterli kaynak veri toplama”, hem “analizlerin sunumu” hem de “coğrafi bilginin iletişimi” haritalar aracılığı ile yapılmaktadır. Harita her yönüyle Kartografya’nın konusudur ve böylesi bir dal Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği mesleği altında yer almaktadır. Böyle bir konunun yalnızca bir boyutu (büyük ölçekli haritalar) alınarak diğer alanlarının başka disiplinlere terk edilmesi mesleğimiz açısından kesinlikle düşünülemez. İşi oluruna bırakma yaklaşımı tarihi bir hata olacaktır. Her türlü haritanın amaç, ölçek ve kullanım aracına bağlı olarak kullandığı geometrik altlık, jeodezik referans sistemi üzerinde yapılandırılmaktadır. Mesleğimiz bu aşamada aktif bulunduğu gibi “analizlerin sunumu” ve “coğrafi bilginin iletişim aracı olarak kullanılacak haritalar” konusunda da ciddi aktivite sergilemelidir. Yakın gelecekte coğrafi bilgi sistemlerinin tasarımında, klasik harita üretiminde olduğu gibi ölçeğe bağlı olarak sınırlandırılmış veri kazanımı alışkanlığından vazgeçilecek ve mekanı ifade eden obje detayı minimum düzeyde özetlenerek sisteme aktarılacaktır. Geometrik altlığın (haritanın) jeodezik veri tabanı da tek olacaktır. Yani veri tabanı genelleştirmesi ve kartografik genelleştirme (beraberce model genelleştirmesi) ile çok amaçlı mekansal bilgi sistemleri, jeodezik referans sistemine dayalı ayrıntılı tek bir mekansal veri tabanından üretilecektir. Bu jeodezik altyapı üzerine konulan çeşitli bilgilerin sunumu ve iletişimi için ise, çok amaçlı kartografik sunuş kuramsal yapısı içinde çözüm bulma araştırma ve geliştirme çalışmaları hızla sürmektedir. Mekansal bilginin modellenmesi, algılanması ve  mekansal bilginin iletişiminde kullanılan yeni teknolojiler (her tür optik, akustik işaret sistemlerini temel alan araçlar, multimedya, animasyon, sanal yeryüzü gerçekliğinin oluşturulması vb) aracılığı ile görselleştirme kavramlarını içeren “mekansal bilişim” kavramının kartografya ile birlikte anılması günümüz gelişmelerinin kaçınılmaz bir sonucudur.

Halen varolan Odamız Sürekli Bilimsel Teknik Komisyonlarından (SBTK) “Arazi Bilgi Sistemleri ve Veri Standartları” komisyonunun ilgi alanı, genel olarak kadastro ve taşınmaz yönetimine ilişkin yüksek çözünürlükte hukuki karakterli arazi ve kent bilgi sistemleridir. Almanya’da yakın gelecekte kurulması planlanan ALKIS (Ülke Taşınmazmal-Kadastro Bilgi Sistemi) buna örnek olarak verilebilir.  Dolayısıyla, genel olarak taşınmazmal hukukuna temel teşkil etmeyen  topografik ve tematik Coğrafi Bilgi Sistemleri ile her türlü haritaların entegre üretimi, organizasyonu ve kullanımını kapsayan “Kartografya ve Mekansal Bilişim” konusu, Odamızın başka bir SBT Komisyonunun çalışma alanı içinde değildir.

 ÖNERGE: Kartografyanın meslek yelpazemiz içinde gelişmesi için değişik türde çabalar harcamayı amaç olarak benimsemiş odamız Sürekli Bilimsel ve Teknik Komisyonlarından 8 Numaralı Kartografya Komisyonu dünyadaki teknolojik, bilimsel ve organizasyonel gelişmeleri de hedef alarak çalışmalarını “Kartografya ve Mekansal Bilişim Komisyonu” adı altında sürdürmek  istemektedir. 

 

Prof.Dr.Doğan Uçar                                                    Doç.Dr. Necla ULUĞTEKİN

HKMO-SBTK                                                                                       HKMO-SBTK

Kartografya Komisyonu Başkanı                                                           Kartografya Komisyonu sekreteri

 

 

Prof.Dr. Mehmet SELÇUK                                        Doç.Dr. Cengizhan İPBÜKER

 

 

 

Yar.Doç.Dr. Türkay GÖKGÖZ                                  Öğ.Gör. Dr. Ufuk ÖZERMAN

 

 

 

Yük.Müh. Melih BAŞARANER                                Yük.Müh. Serdar BİLGİ       

 

 

 

Yük. Müh. M. Ali YÜCEL                                         Yük.Müh. Fatih GÜLGEN

 

 

Müh. A. Özgür DOĞRU

 

 

 

 

ÖNERGE 2

 

Gerekçe: Kartografya; değişik çözünürlük (ya da ölçekte) modellenmiş mekana ilişkin coğrafi bilginin, görsel, sayısal, kabartma formunda sunulması, iletişimi, organizasyonu ve kullanılması üzerine araştırma yapan bilim dalı ve teknik olarak tanımlanmaktadır. Kartografya bilim dalı, uluslararası alanda farklı meslek kategorileri altında (Coğrafya) adı geçse de, ülkemizde baştan beri Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği mesleğinin ayrılmaz bir parçası olarak ele alınmış ve gelişmiştir. Bu yapısal gerçeklik, ana işlevlerinden biri her tür mekansal referanslı objenin başta geometrisine ilişkin verinin toplanması ve organizasyonu aşamasında önemli bir yeri olan mesleğimize, bu objelere ilişkin diğer verilerin de (Coğrafi Verilerin) her türlü sunumu, iletişimi, organizasyonu ve kullanılması görevini de yüklemektedir.

 

Kartografya disiplini, yeni gelişmelerle birlikte kendisini yenileme süreci içine girmiştir.  Modern Kartografya; yeryüzüne ilişkin mekansal bilgilerin (haritalardan) toplanması, yapılandırılması, işlenmesi, analizi ve görselleştirilmesi aşamalarının gerçekleştirilmesine yönelik bir çok önemli teorik ve pratik tekniği sunması nedeniyle mekansal veri tabanları ve coğrafi bilgi sistemlerinin oluşturulmasında önemli roller üstlenmektedir.  Bu gelişmeler, kurumsal yapılanmalarda da ele alınmaktadır.  Dünya örneklerine bakıldığında coğrafi bilginin organizasyonu konusunda “Kartografya ve Coğrafi Bilgi Birliği” ya da benzer isimle anılan sivil karakterli, fakat konuya ilgi duyan her kişi ya da kurumsal üyenin beraber çalıştığı bir çok ulusal birlik bulunmaktadır. A.B.D.’de American Congress on Surveying and Mapping (ACSM) altında Cartography and Geographic Information Society (CaGIS) ve Belçika’da Committee of Cartography&GIS örnek olarak verilebilir. Odamızın da üyesi bulunduğu Uluslararası Kartografya Birliği (ICA) bundan sonra “The Society for Cartography and Geographic Information Science” şeklinde alt başlık kullanmaya karar vermiş, ayrıca 2003-2011 stratejik planında CBS konusuna yoğun önem vereceğini ve bu konuda öncü ve baskın rol üstlenmeyi hedeflediğini ifade etmiştir[2]. Üniversitelerde de benzeri yapılanmalar söz konusudur[3].

 

Ülkemizdeki kartografya eğitimi de dikkate alınarak, Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisleri, benzer isimli bir birliğin vakit geçirmeden kurulmasına öncülük etmelidir. Bu kavrayıcı ve toplayıcı birliğin kurulması aşamasında, bu birliğe üye olacakların mesleki orijinleri belirlenmeli ve konuyla ilişkili olan tüm uğraşı alanlarını kucaklaması hedeflenmelidir. Odamızın Sürekli Bilimsel Teknik Komisyonlarından Kartografya Komisyonunun desteği ve ortak platformunda diğer disiplinleri buluşturmak amacı ile böyle bir birliğin kuruluş platformu acil olarak tartışılmalıdır. Böyle bir birliğin yalnızca “Coğrafi Bilgi Birliği” olarak başka mesleki oluşumlar tarafından kurulması; Coğrafi Bilgi Sistemlerinin yalnızca jeodezik olan mekansal-geometrik alt yapısının HKMO’da bırakılması ve “Coğrafi Bilgi Birliği”nin ise coğrafyaya ilişkin disiplinlerin bir araya geldiği bir platform gibi oluşturulması sakıncalarını doğuracaktır. Kartografya ve Mekansal Bilişim Birliği, Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliğinin öncülüğünde ve yürütücülüğünde, tüm yer (Jeoloji, Jeofizik vb.) ve bilgisayar bilimlerinden (Bilgisayar, Informatik vb.) üyeleri de içine alacak yapıda oluşturulmalıdır.

 

 

 

 

ÖNERGE

 

Ulusal Kartografya ve Mekansal Bilişim Birliği (Turkish Association for Cartography and Geospatial Informatics) coğrafi mekanı değişik açılardan inceleyen, mekanda planlamalar yapan tüm meslek disiplinleri ve bilgisayar bilimlerinden uzmanları da  içine alacak biçimde oluşturulmasına Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası öncülük etmeli ve desteklemelidir.

 

 

 

Prof.Dr.Doğan Uçar                                                    Doç.Dr. Necla ULUĞTEKİN

HKMO-SBTK                                                                                       HKMO-SBTK

Kartografya Komisyonu Başkanı                                                           Kartografya Komisyonu sekreteri

 

 

 

Prof.Dr. Mehmet SELÇUK                                        Doç.Dr. Cengizhan İPBÜKER

 

 

 

Yar.Doç.Dr. Türkay GÖKGÖZ                                  Öğ.Gör. Dr. Ufuk ÖZERMAN

 

 

 

Yük.Müh. Melih BAŞARANER                                Yük.Müh. Serdar BİLGİ       

 

 

 

Yük. Müh. M. Ali YÜCEL                                         Yük.Müh. Fatih GÜLGEN

 

 

 

Müh. A. Özgür DOĞRU

 

KARTOGRAFYA VE MEKANSAL BİLİŞİM

 

Mesleğimiz bilimsel ve teknolojik ilerlemelere bağlı olarak hızla gelişmekte ve değişmektedir.  Bugün, ölçme ya da harita mühendisliği olarak ifade edilebilecek “surveying engineering” kavramından bilgisayar bilimleri ve bilişim (enformatik) teknolojilerine ilişkin konuların adapte edildiği “geomatic engineering (jeomatik mühendisliği)” kavramına ulaşılmıştır.  Dünyada da bir çok üniversite bu gelişmelerin sonucunda gerek ders içeriklerinde bu yeni konulara daha fazla yer vermekte, gerekse spesifik araştırma-geliştirme (ar-ge) çalışmalarının yürütüldüğü anabilim dallarının adlarını bu gelişmelere paralel olarak değiştirmekte ve ar-ge çalışmalarını bu yönde planlamaktadır.  Benzeri değişimler kurumlardaki birimlerde de yaşanmaktadır.

 

Enformasyon teknolojisi ve bu teknolojiye kaynaklık eden bilimsel uğraş alanı, bugün  başlıbaşına bir akademik ve mesleki disiplin konusudur. Bu disiplin, ‘enformatik [informatics]’ olarak bilinmektedir.  Encyclopaedia Britannica’da enformatik [informatics], “enformasyonun saklanması (depolanması) ve aktarılması (transferi) süreç[proses]lerini konu alan disiplin” olarak tanımlanmakta; ve şu açıklama getirilmektedir: “Bu disiplin, kütüphane bilimi, bilgisayar bilim ve mühendisliği, dilbilim, psikoloji gibi çeşitli disiplinlerin ve diğer teknolojilerin kavram ve yöntemlerini bir araya getirerek, enformasyonun toplanması, düzenlenmesi, saklanması, yeniden üretilmesi, yorumlanması ve kullanılmasına yardımcı olacak teknik ve aygıtların geliştirilmesiyle uğraşır.”  ‘Enformatik’ terimi Encyclopaedia Britannica’nın Türkçe versiyonu olan Ana Britannica’da (1986) ‘bilişim’ sözcüğüyle karşılanmaktadır¹.

 

Özetle enformatik (bilişim); bilginin toplanması, sınıflanması, depolanması, işlenmesi, iletimi ve kullanımı için gerekli sistemleri inceleyen, teknolojiyle ilgili uygulamalar ve araştırmalar yapılan bir bilim dalıdır².

 

Kartografya; klasik anlamda ölçekte modellenmiş yeryüzüne ilişkin mekansal (coğrafi) bilginin, görsel, sayısal, kabartma formunda sunulması, iletişimi, organizasyonu ve kullanılması üzerine araştırma yapan bilim dalı ve teknik olarak da tanımlanır. 

 

Özellikle kartografya, coğrafya, bilgisayar bilimleri ve bilişim teknolojilerinin kombinasyonu olarak ortaya çıkan “coğrafi bilgi sistemleri (CBS)” ya da son haliyle “coğrafi bilgi bilimleri (CBB)” mesleğimizde önemli bir bilimsel ve teknolojik konu olarak yerini almıştır.  Günümüzdeki yoğun mekansal veri gereksinimi yalnızca basılı haritaların değil, mekansal veri tabanlarının ve coğrafi bilgi sistemlerinin de oluşturulmasını gerektirmektedir.  Böylece, CBS ve mekansal veri tabanları; daha etkin analizler ve daha etkin görselleştirmeler aracılığıyla önemli bir mekansal karar-destek sistemi olarak kullanılabilir.   

 

CBS/CBB’ye ilişkin bir çok teorik ve pratik altyapıyı bünyesinde barındırması nedeniyle, kartografyanın kendisini yeni gelişmelere  adapte ederek modernize olması kaçınılmazdır ve de bu gelişmelerin gerisinde kalması beklenemez.

 

Modern Kartografya; yeryüzüne ilişkin mekansal verilerin (haritalardan) toplanması, yapılandırılması, işlenmesi, analizi ve görselleştirilmesi aşamalarının gerçekleştirilmesine yönelik bir çok önemli teorik ve pratik tekniği sunması nedeniyle mekansal veri tabanlarının ve coğrafi bilgi sistemlerinin oluşturulmasında önemli roller üstlenmekte ve ayrıca mesleğimiz içindeki en yoğun katkıyı yapmaktadır.  “Kartografya ve CBS” arasındaki derin ilişki çeşitli dergi ve sempozyumlarda da dile getirilmiştir ^{3, 4, 5}.

 

Uluslararası Kartografya Birliği (ICA) bundan sonra “The Society for Cartography and Geographic Information Science” şeklinde alt başlık kullanmaya karar vermiş, ayrıca 2003-2011 stratejik planında CBB konusuna yoğun önem vereceğini ve bu konuda öncü ve baskın rol üstlenmeyi hedeflediğini ifade etmiştir. ⁶

 

Dünyadaki üniversitelerde kartografya ve CBB’yi bir arada ele alan “Cartography and GIS” (Kartografya ve CBS), “Geographic Information Science” (Coğrafi Bilgi Bilimleri), “Geospatial Informatics” (Mekansal Bilişim), “Geoinformatics” (Jeoenformatik / Coğrafi Bilişim), “Geoinformation Processing” (Jeoenformasyon/ Coğrafi Bilgi İşleme) ya da “Digital Mapping and GIS” (Sayısal Haritacılık ve CBS) gibi başlıklar altında Modern Kartografya ve CBS eğitimini birlikte veren ve uzmanlık programları açan bazı bölüm, enstitü ve anabilim dalları ise şunlardır:

 

-          Institute of Cartography and Geoinformatics, University of Hannover (Almanya)

-          Institute of Cartography and Geoinformation, University of Bonn (Almanya)

-          Department of Cartography, Technical University of Munich (Almanya)

-          Institute of Cartography, Dresden University of Technology (Almanya)

-          Institute of Geoinformatics, University of Munster (Almanya)

-          Division of GIS and Cartography, Humboldt-University in Berlin (Almanya)

-          Department of Geomatics, University of Newcastle upon Tyne (İngiltere)

-          National School of Geographic Sciences, University of Marne La Vallee (Fransa)

-          Institute of Cartography, Swiss Federal Institute of Technology (ETH-Zurich) (İsviçre)

-          GIS Division, University of Zurich (İsviçre)

-          Institute of Cartography and Geo-Media Technology, Vienna University of Technology (Avusturya)

-          Institute of Cartography and Geoinformation, University of Vienna (Avusturya)

-          Department of Geoinformatics and Cartography, Finnish Geodetic Institute (Finlandiya)

-          Division of Cartography and Geoinformatics, Helsinki University of Technology (Finlandiya)

-          Department of Geo-Information Processing, Int. Institute for Geo-Information Science and Earth Observation (ITC) (Hollanda)

-          Division of GIS Technology, Delft University of Technology (Hollanda)

-          Department of Cartography, University of Utrecht (Hollanda)

-          Department of Geomatics, University of Liege (Belçika)

-          Division of Cartography and GIS, Free University of Brussels (Belçika)

-          Division of Geoinformatics, Royal Institute of Technology (KTH) (İsveç)

-          Center for Research in Geomatics, University of Laval (Kanada)

-          Department of Geodetic Science, Ohio State University (A.B.D.)

-          Geographic Information Science Programme, Texas A&M University-Corpus Christi (A.B.D.)

-          Department of Geography, State University of New York at Buffalo (A.B.D.)

-          Department of Geospatial Science, RMIT University (Avusturalya)

-          Department of Spatial Sciences, Curtin University of Technology (Avusturalya)

-          Institute of Geography, School of Geosciences, University of Edinburgh (İskoçya)

-          Department of Geography and Geomatics, University of Glasgow (İskoçya)

-          Department of Cartography and Geoinformatics, Moscow State University (Rusya)

-          Department of Cartography and Geoinformatics, Charles University (Çek Cumhuriyeti)

-          Department of Cartography and Geoinformatics, Eötvös Loránd University (Macaristan)

-          Department of Cartography and Geographic Information Systems, Polish Academy of Sciences (Polonya)

 

Kartografya ve CBS’nin birlikte ele alındığı bir çok kitap yayınlanmıştır, ayrıca bir çok CBS/CBB ile ilgili kitap; ağırlıklı olarak kartografya ve (kantitatif) coğrafyadaki tekniklerin bilgisayar bilimlerindeki tekniklerden yararlanarak modernize edilmiş halidir.  Ayrıca American Congress on Surveying and Mapping (ACSM) tarafından yayınlanan “The American Cartographer” dergisi önce “Cartography and Geographic Information Systems” ve daha sonra “Cartography and Geographic Information Science” adını almıştır.

 

Ulusal birliklere göz atıldığında A.B.D.’de ACSM altında Cartography and Geographic Information Society (CaGIS), Belçika’da Committee of Cartography&GIS mevcuttur.  Ayrıca bir çok ülkede Kartografya birlikleri, CBS çalışma gruplarına sahiptir ve CBS alanında etkindir.

 

Topografik ve tematik haritalar ile yaşadığımız dünyanın daha iyi anlaşılmasına hizmet eden kartografya disiplini, çağımızdaki gelişmeleri dikkate alarak topografik ve tematik CBS’ler konusunda da öncü rol oynamaktadır ve oynamalıdır.  Meslektaşlarımız, CBS yazılımları ile rastgele haritalar üreten disiplinlere karşı bütünleşik Kartografya ve CBS araştırma faaliyetleri ve eğitimleri ile, özellikle CBS kullanan diğer disiplinlerde eksik olan nitelikli harita tasarımı, üretimi ve coğrafi bilgi iletişimi konusunda fark yaratmalı, böylece bu konulardaki etkinlikleri ile kendilerine yeni alanlar yaratmalıdırlar.  Aksi takdirde, örneğin Karayolları, Afet İşleri ve DSİ gibi kurumlarda CBS departmanında konuyu bilen herhangi bir mühendis işe girebilecekken Kartografya ve CBS gibi bir departmanda harita mühendisi tercih edilecektir.

 

Yukarıda söz edilen gerekçelere dayanarak gerek akademik gerekse kurumsal yapılanmalar “kartografya ve mekansal bilişim” şeklinde olmalıdır.  Odamız ve meslektaşlarımız bu hususta gereken desteği vermeli ve kendi kurumlarında bu yönde yapılanmalar konusunda gayret etmelidirler.  Aksi takdirde, CBS kullanan herkes kendini kartograf ya da kısmen harita mühendisi sayabilir.

 

 

 

 

Kaynaklar

 

¹ http://www.inovasyon.org/pdf/AYK.Mulkiye.Der.Ag.01.pdf

 

² http://www.istanbul.edu.tr/Bolumler/enformatik/nedir.htm

 

³ Güzel, G., Gökgöz T. (1995) “Sayısal Kartografyanın Coğrafi Bilgi Sistemlerindeki Yeri ve Önemi”, Mülkiyet, 17, s:22-23.

 

⁴ Uluğtekin, N.; İpbüker, C. (1996) “Kartografya ve Coğrafi Bilgi Sistemi”. Coğrafi Bilgi Sistemleri Sempozyumu-CBS 96, s:131-141, İstanbul.

 

⁵ Uluğtekin, N.; Bildirici, Ö. (1997) “Coğrafi Bilgi Sistemi ve Harita”. 6. Harita Kurultayı, s:85-95, Ankara.

 

⁶ http:/www.icaci.org/en/ga_stratplan.html

 

 

 

İstanbul, 24.12.2003

 

Konu           : Rapor: Günümüz Türkiye’sinde Kartografya

 

 

TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu Başkanlığına,

 

Sürekli Bilimsel Teknik Komisyonlarımızdan biri olan ve başkanlığını yürüttüğüm Kartografya Komisyonunun değişik zamanlarda ve genellikle genişletilmiş olarak yaptığı toplantılarda üyeleri ile görüşmeleri sonucunda hazırlanan rapor ektedir. Böylesi bir raporun hazırlanması, 05 Temmuz 2003 Sürekli Bilimsel Teknik Komisyonların Başkanları ile yapılan toplantıda görüşülmüş ve  “mesleğimizin ülkemizdeki durumu ve gelişmesi için yapılması gerekenleri içeren bir rapor”un yazılı olarak Odaya sunulması kararı verilmiştir. Ancak geçen günler içinde böyle bir istek yazılı olarak komisyonumuza iletilmemiştir. Bu ve benzeri raporların Oda kurum ve kurullarında tartışıldıktan sonra komisyonumuzun da bilgilendirilmesi sevindirici olacaktır. Bu bağlamda raporun hazırlanmasında katkı yapan tüm çalışma arkadaşlarıma teşekkürü borç biliyorum.

Saygılarımla.

 

 

Prof. Dr. Doğan UÇAR

SBTK Kartografya Komisyonu Başkanı

GÜNÜMÜZ TÜRKİYE’SİNDE KARTOGRAFYA

Kartografya Komisyonu Raporu

24.12.2003

 

Kartografya Bilimi öğretisi akademik anlamda ülkemizde Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Bölümleri programlarında verilmektedir. Uluslararası alanda ise çoğunlukla Coğrafya öğretimi kapsamında ele alındığı gözlemlenmektedir. Bu nedenle de  Ülkemizde Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği mesleğinin yelpazesi klasik ölçme mühendisliğinden (Surveying Engineering) daha geniş tutulmaktadır. Küreselleşme olgusu nedeniyle tüm Dünya ülkelerinde “gizlilik” kavramının askeri konularda bile artık eski katı prensiplerinin terk edildiği bir çağda ülkemizde hala “gizlilik” adı altında yürürlükte olan yasalar ve organizasyonlar nedeniyle, mesleğimiz sivil kartografik uğraşlarda almış olması  gereken yeri alamamış durumdadır.

·        Gelişmesi için değişik türde çabalar harcamak yerine, bazı meslektaşlarımız tarafından mesleğimizin üçüncü ve topal ayağı olarak tanımlanan Kartografya sivil alanda maalesef olması gereken konuma getirilememiştir.

Harita Genel komutanlığı (HGK), Kartografya konusunda hem “araştırma” hem “üretim” hem de “denetleme” anlamında, ülkemiz koşullarından kaynaklanan nedenlerle, daha deneyimlidir. Fakat maalesef bu deneyimlerin gerek araştırma gerekse üretim ilişkileri bazında üniversiteler ve özel sektör ile paylaşıldığı çok fazla hissedilmemektedir. Üniversiteler ile ilişkiler,  yüksek lisans ve doktora çalışmaları yapmak biçiminde tek yönlü olarak sürdürülmektedir. Bu çalışmaları sürdüren öğretim elemanları ve araştırmacıların da kurumsal ilişkileri geliştiremedikleri gözlenmektedir. Ayrıca ticari kartografik ürünler veren şirketler bu konuya sermaye yatırımı yapmış fakat konunun eğitimini almamış, yalnızca HGK ile “telif hakları” vb. ilişkilerine girebilen kurumlardır. Üstelik bu şirketlerde ve kurumlarda  Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisi çalışmamaktadır. Ve ürettikleri ürünlerin HGK kontrolünden geçmemiş olanları da bilgi içeriği bakımından büyük oranda yanlış veya yanıltıcıdır. Bu ürünlerin kartografik nitelikleri ise her durumda az ya da çok yetersiz durumdadır. Kamu kurumları ise projelerini HGK ile paylaşmak ve sürdürmek eğilimindedir.

·        Kartografik ürün veren özel şirketlerde Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisleri çalışmamaktadır.

Yurt dışında örnekleri fazlasıyla gözlenen özel sektörde kartografya alanında faaliyet gösteren şirketlere ülkemizde rastlanamamaktadır. Bu durum hem yeni pazar oluşturamamakta, hem de rekabet ortamı yaratmaması nedeniyle kötü sayılabilecek ürünlerin piyasada görülmesine neden olmaktadır. Rekabet ortamının olmaması, yapılan eğitimin gelişmesine de hiçbir katkı vermeme anlamında olumsuz rol oynamaktadır.

·        Kartografik ürün veren sektör ise yetersiz ve eğitimsiz ellerdedir

Meslek uğraş alanları içinde “tematik haritalar” konusu şimdiye kadar dışlanmıştır. Ancak günümüzde CBS konusunun yaygınlaşması bizleri şimdiye kadar hiç ilgilendirmediği ölçüde bu konuların içine sokmuştur. Bu konuya yeterince sahip çıkılamayışı bizleri, CBS ürünleri veren diğer disiplinlerin gerisinde kalmaya itmektedir. Yeni konulara açık olan disiplinler, bu alanlarda kendilerini geliştirmeye kendi meslektaşlarımızdan daha sıcak bakmaktadırlar. Önümüzdeki günler bu gelişmeler içinde tavrımız ve yerimizin belirlenmesi gereken günler olmalıdır. Günümüz Coğrafi bilginin  paylaşımını gerekli kılmaktadır. Bu paylaşımda harita ile aktarılan bilgiler çok önemli rol oynamaktadır. Coğrafi bilginin oluşmasında hem “kaynak veri toplama”, hem “analizlerin sunumu” hem de “coğrafi bilginin iletişimi” haritalar aracılığı ile yapılmaktadır. Harita her yönüyle Kartografya’nın konusudur ve böylesi bir dal Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği mesleği altında yer almaktadır. Böyle bir konunun yalnızca bir boyutu alınarak (büyük ölçekli haritalar) diğer boyutlarının başka disiplinlere terk edilmesi düşünülemez. İşi oluruna bırakma yaklaşımı tarihi bir hata olacaktır. Her türlü haritanın amaç, ölçek ve kullanım aracına bağlı olarak kullandığı geometrik altlık, jeodezik veri tabanından gelmektedir. Mesleğimiz bu aşamada aktif bulunduğu gibi analizlerin sunumu ve coğrafi bilginin iletişim aracı olarak kullanılacak haritalar konusunda da aktif olmalıdır.  Yakın gelecekte coğrafi anlamdaki bilgi sistemlerinin tasarımında klasik harita üretiminde olduğu gibi ölçeğe bağlı olarak sınırlandırılmış veri kazanımı alışkanlığından vazgeçilecek ve mekanı ifade eden obje detayı minimum düzeyde özetlenerek sisteme aktarılacaktır. Geometrik altlığın (haritanın) jeodezik veri tabanı da tek olacaktır. Yani veri tabanı genelleştirmesi ve kartografik genelleştirme (beraberce model genelleştirmesi)  ile çok amaçlı bilgi sistemleri, mekansal jeodezik tek bir veri tabanından üretilecektir. Bu jeodezik veri tabanı üzerine konulan çeşitli bilgilerin sunumu için ise, çok amaçlı kartografik sunuş kuramsal yapısı içinde çözüm bulma araştırma ve çalışmaları hızla sürmektedir. Ülkemizin maalesef temel veri toplama işlemini - tekrarlanabilir, sürdürülebilir ve güncelleştirilebilir olarak- sistematik bir duruma getirememiş olması ve çözümün yenileştirilmiş kadastral boyutta bir jeodezik veri tabanında olduğunu bilmesine karşın kurum ve kurullarıyla çözümü uygulamıyor olması da tarihi bir suçtur ve ileride topluma karşı hesap verilmesi gereken bir konudur. Ülkemizde şu günlerde moda olan e-devlet kavramı (reklam boyutunda) tartışılırken yalnızca hukuki boyutuna değinilmesine karşın, yakın bir gelecekte mekansal boyutu da devreye girecektir. Yukarıda açıklanan coğrafi bilgi sisteminin, ülkemiz için oluşturulması aşamasında kaçınılmaz olan önerileri yapmalı, meslek grubumuz bu konudaki tavrını koymalı ve  jeodezik ağlar ve kadastral yapı konusunda  yenileme işleminin gerekliliğini savunmalıdır.